Al-Mumtahanah

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَتَّخِذُوا۟ عَدُوِّى وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَآءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِم بِٱلْمَوَدَّةِ وَقَدْ كَفَرُوا۟ بِمَا جَآءَكُم مِّنَ ٱلْحَقِّ يُخْرِجُونَ ٱلرَّسُولَ وَإِيَّاكُمْ ۙ أَن تُؤْمِنُوا۟ بِٱللَّهِ رَبِّكُمْ إِن كُنتُمْ خَرَجْتُمْ جِهَـٰدًا فِى سَبِيلِى وَٱبْتِغَآءَ مَرْضَاتِى ۚ تُسِرُّونَ إِلَيْهِم بِٱلْمَوَدَّةِ وَأَنَا۠ أَعْلَمُ بِمَآ أَخْفَيْتُمْ وَمَآ أَعْلَنتُمْ ۚ وَمَن يَفْعَلْهُ مِنكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَآءَ ٱلسَّبِيلِ

Yaaa-ʹayyuhal laẓeena ʹaamanoo laa- tattakhiẓoo ʻaduwwee wa-ʻaduwwakum ʹawliyaaaʹa tulq̣oona ʹilayhim̃ bilmawaddati wa-q̣ad kafaroo bimaa jaaaʹakum minal Ḥaq̣q̣i, yukhrijoonar Rasoola wa-ʹiyyaakum ʹañ tuʹminoo billaahi Rabbikum! ʹIñ kuñtum kharajtum jihaadañ fee Sabeelee wabtig̣aaaʹa Marḍaatee tusirroona ʹilayhim bilmawaddati wa-ʹana ʹaʻlamu bimaaa ʹakhfaytum wa-maaa ʹaʻlañtum. Wa-mañy yafʻalhu miñkum faq̣ad ḍalla Sawaaaʹas Sabeel.

އޭ إِيْمَان ވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ. ތިމަން ރަސްކަލާނގެއާއި، އަދި ކަލޭމެންގެ عَدُوّ ންކަމުގައިވާ (غَيْر مُسْلِم ން) އެއީ ތިމާމެންގެ ސަހަރޯވެރި ން ކަމުގައި ކަލޭމެން ބަލައި إخْتِيار ނުކުރާށެވެ. ގާތްކަމާއި، ލޯބިވެތި ވުމުގެ ގޮތުން ކަލޭމެން އެމީހުންނާ ގުޅުން ބަހައްޓައި، رَسُوْل ﷲ ﷺ ގެ ސިއްރު خَبَر ތައް އެމީހުންނަށް އަންގައިދެނީއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އެ ކާފަރުންގެ މީހުން އެ ވަނީ حَقّ ގެ ތެރެއިން ކަލޭމެންގެ ގާތަށް އައި ތަކެތި ދޮގުކޮށްފައެވެ. ﷲ އާއި، رَسُوْل އާއަށް ކާފަރުވެފައެވެ. އެމީހުން އެވަނީ رَسُوْل އާ އާއި، އަދި ކަލޭމެން مُؤْمِن ން ވެސް ގޯތި ގެދޮރުން (مَكَّة އިން) ނެރެލައިފައެވެ. އެއީ ހަމައެކަނި ކަލޭމެންގެ رَبّ ކަމުގައި ވާ ﷲ އަށް ކަލޭމެން إِيْمَان ވީ ކަމަށް ޓަކައެވެ. އެހެންކަމެއްނޫނެވެ. ފަހެ ތިމަން ރަސްކަލާނގެ ރުއްސެވުން އެދިގެން ތިމަން ރަސްކަލާނގެ މަގުގައި ކަލޭމެން جِهاد އަށް ނުކުންނަނީ ކަމުގައި ވަންޏާ އެމީހުން ނަށް ލޯބިވެތިކަމާއެކު ގުޅުން ބަހައްޓައި ނުހަދާށެވެ. رَسُوْل ﷲ ﷺ ގެ ސިއްރު خَبَر ތައް އެމީހުންނަށް ފޮނުވައި، އަދި އަންގައި ނުހަދާށެވެ. ފަހެ ކަލޭމެން ވަންހަނާކުރާ ކަންތަކާއި، އަދި ފައުޅުގައި ކުރާ ކަންތައްވެސް ތިމަން ރަސްކަލާނގެ ދެނެވޮޑިގަތުން ބޮޑެވެ. ފަހެ ކަލޭމެން مُؤْمِن ންގެ ތެރެއިން އެފަދަ ކަމެއް ކޮށްފި މީހާ (އެބަހީ ކާފަރުންނާ ލޯބިވެތިކަމުގެ ގުޅުން ބަހައްޓައި، އެމީހުންނަށް އިތުބާރުކޮށް، އެމީހުންނަކީ ތިމާމެންގެ ސަހަރޯވެރީން ކަމުގައި ބަލައިފި މީހާ) ދަންނައެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ސީދާ حَقّ ތެދުމަގުން އެމީހަކު ކަހައިލައި، މަގުއޮޅި، ވާވަދެއްޖެއެވެ.\nދަންނައެވެ. މި ސޫރަތުގެ މި އާޔަތްތައް ބާވައިލެއްވުމާ ބެހޭ ސަބަބެއް تَفْسِير ފޮތްތަކުގައި بَيان ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. بُخارِى އާއި، مُسْلِم އާއި، އަދިވެސް އެހެނިހެން ފޮތްފޮތުގައި ރިވާވެގެން ވެއެވެ. عَلِى بن أبِى طالِب ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. رَسُوْل ﷲ ﷺ. އަހުރެންނާއި، زُبَير ގެފާނާއި، އަދި مِقْداد އާއި، رَوْضَة خَاخ އެވެ ކިޔޭ ތަނަކަށް ފޮނުއްވިއެވެ. އަދި حَدِيث ކުރެއްވިއެވެ. އެތަނުން ދިމާވާ ދަތުރުވެރި އަންހެނެއްގެ އަތުގައި ސިޓީއެއް ވާނެއެވެ. އެ ސިޓީ ހިފައިގެން އަންނާން ދާށެވެ. ދެން އަހުރެމެން ގޮސް އެ އަންހެންމީހާ ގާތުގައި ސިޓީ ދޭށޭ ބުނުމުން ސިޓީއެއް ނެތޭ އެމީހާ ބުންޏެވެ. ދެން އަހުރެމެން ބުނެފީމެވެ. ސިޓީ ދޭށެވެ. އެހެންޏާ ކަމަނާގެ ފޭރާން ބައިލާނަމެވެ. ދެން އެމީހާގެ ބޮލުގެ ހުޅިގަނޑުގެ ތެރެއިން ނަގައިފައި ސިޓީ ދީފިއެވެ. ދެން އަހުރެމެން އެ ސިޓީ رَسُوْل ﷲ ﷺ އަށް ގެނަސްދީފީމެވެ. އޭގައި ވަނީ حاطِب بن أبِى بَلْتَعَق ގެ އަރިހުން مَكَّة ގެ ބައެއް مُشْرِك ންނަށް ލިޔެފައިވާ ލިޔުމެކެވެ. (އޭގައި ވަނީ مَكَّة فَتح ކުރައްވާން رَسُوْل ﷲ ﷺ ވަޑައިގަންނަވާ ވާހަކަ ކުރުގޮތަކަށް އަންގައިފައެވެ.)\nދެންފަހެ حاطِب ގެންނަވައި، އެކަމާ رَسُوْل ﷲ ﷺ ސުއާލުކުރެއްވުމުން حاطِب ވިދާޅުވިއެވެ. [އޭ رَسُوْل ﷲ ﷺ އެވެ. އަހުރެންގެ މައްޗަށް އަވަސްވެވަޑައި ނުގަންނަވާށެވެ. އަހުރެންނަކީ أصْل قُرَيْش ގެ މީހެއް ނޫނެވެ. އަހުރެން އެމީހުންނާ ގުޅިގެން އުޅެނީއެވެ. ކަލޭގެފާނާއި، ކަލޭގެފާނާއެކު ވާ أَصْحَاب ބޭކަލުންގެ ގާތްތިމާގެ މީހުން حِمايَة ކޮށް، ރައްކާތެރިކުރާނޭ ގާތް މީހުންނާއި، މުދާ ރައްކާތެރިކުރާނޭ މީހުން مَكَّة ގައި ވެއެވެ. އަހުރެންގެ އެފަދަ ގާތްތިމާގެ މީހަކު ނެތުމުން އަހުރެން قَصْد ކުރީ އަހުރެންގެ ގާތް މީހުން حِمايَة ކުރުމަށް އެ مُشْرِك ންގެ ފަރާތުން ވާގިވެރި އަތެއް ހޯދުމަށެވެ. ތިޔަކަމަކީ އަހުރެން ކާފަރުވާކަށް، އަދި مُرْتَدّ ވާކަށް ކުރި ކަމެއް ނޫނެވެ.] ދެންފަހެ رَسُوْل ﷲ ﷺ حَدِيث ކުރެއްވިއެވެ. [އޭނާ ތެދު ބުނެފިއެވެ.] عُمَر ގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. [އަހުރެން އޭނާގެ ބޯ ކަނޑައިލާން ދޫކޮށްލައްވާށެވެ.] އެހިނދު رَسُوْل ﷲ ﷺ حَدِيث ކުރެއްވިއެވެ. [އެކަލޭގެފާނު بَدْر ހަނގުރާމައަށް ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. ފަހެ بَدْر ގެ أهْل ވެރީންނަށް ﷲ ބައްލަވާވޮޑިގެންނެވިކަން ކަލޭގެފާނަށް އެނގިވަޑައި ނުގަންނަވައިތޯއެވެ؟ އަދި އެމީހުންނަށް وَحِي ކުރެއްވިއެވެ. [ތިޔަބައިމީހުން ބޭނުން ކަމެއް ކުރާށެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ތިމަން ރަސްކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ފުއްސަވައިފީމެވެ.] މި بَيان ވެ ދިޔަ حادِثَة އާ ގުޅިގެން އިސްވެދިޔަ އާތަޔް ބާވައިލެއްވިއެވެ.\nއަދި އަންނަނިވި އާޔަތްތައްވެސް އެވަނީ ހަމަ އެ مَوضُوع ގެ ދަށުގައެވެ.

إِن يَثْقَفُوكُمْ يَكُونُوا۟ لَكُمْ أَعْدَآءً وَيَبْسُطُوٓا۟ إِلَيْكُمْ أَيْدِيَهُمْ وَأَلْسِنَتَهُم بِٱلسُّوٓءِ وَوَدُّوا۟ لَوْ تَكْفُرُونَ

ʹIñy yas̤q̣afookum yakoonoo lakum ʹaʻdaaaʹañw Wayabsuṭooo ʹilaykum ʹaydiyahum wa-ʹalsinatahum̃ bissoooʹi wa-waddoo law takfuroon.

(އޭ مُؤْمِن ންނޭވެ.) އެ ކާފަރުންގެ މީހުންނަށް ތިޔަބައިމީހުން އަތުލައިގަނެވި، ތިޔަބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ގަދަވެވޭ ގޮތް ހަމަ ދިމާވާއިރަށް އެމީހުން ވާނީ ތިޔަބައިމީހުންގެ عَدُوّ ން ކަމުގައެވެ. އެމީހުންގެ އަތްތަކުން ކަލޭމެންނަށް އަނިޔާކޮށް ހަދާނެއެވެ. އަދި އެމީހުންގެ ދޫތަކުން ހުތުރު އެއްޗެތި ކިޔައި ހަދާނެއެވެ. އަދި އެމީހުން އެދިއެދި ތިބޭނީ ކަލޭމެން ކަލޭމެންގެ دِين ން مُرْتَدّ ވެ، އަލުންވެސް كافِر ވެ، އެމީހުންގެ އެ ނުބައި دِين އަށް ކަލޭމެން ވަނުމަށެވެ.

لَن تَنفَعَكُمْ أَرْحَامُكُمْ وَلَآ أَوْلَـٰدُكُمْ ۚ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ يَفْصِلُ بَيْنَكُمْ ۚ وَٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Lañ tañfaʻakum ʹarḥaamukum wa-laaa ʹawlaadukum Yawmal Q̣iyaamah: yafṣilu baynakum: wallaahu bimaa taʻmaloona Baṣeer.

އެމީހުންނީ ކިތަންމެ ގާތް ބަޔަކު ނަމަވެސް (دِين ގެ ގޮތުން ތަފާތު ވީމާ) އެ ގާތްކަމަކުން قِيامَة ދުވަހަކުން އެއްވެސް مَنْفَع އެއް ނުކުރާނެއެވެ. އެންމެ ގާތްވާނީ ދަރީން ތާއެވެ! ދަރީންނަކާވެސް އެއްވެސް ގުޅުމެއް ނުވާނެއެވެ. ގާތްކަމެއް ނުއޮންނާނެއެވެ. قِيامَة ދުވަހުން އެ ދެމެދު ދުރުކުރައްވައި، ވަކިކުރައްވާ ހުއްޓެވެ. (مُؤْمِن މައިންބަފައިންނާއި، ކާފަރު ދަރީންނަކާ ގުޅުމެއް ނުވާނެއެވެ. دِين ތަފާތުވީމާ އެއްވެސް ގޮތަކުން ގުޅުމެއް ނުއޮންނާނެއެވެ.) އަދި ތިޔަބައިމީހުން ކުރާހައި ކަމެއް ﷲ ދެނެވޮޑިގެން ވެއެވެ. އެ ކަންކަމަށް އެކަލާނގެ އަބަދުމެ ބައްލަވާވޮޑިގެން ވެއެވެ.\nދަންނައެވެ. إيمان ކަމާއި، كافِر ކަމަކީ قِيامَة ދުވަހުން އެއްގޮތަކަށްވެސް ގުޅުމެއް އޮންނާނޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެހެންވެ، ދުނިޔޭގައިވެސް ކާފަރުންނަށް ބަރޯސާކޮށް، އިތުބާރުކޮށް، އެމީހުން ސަލާމަތްކޮށް އުޅުމަށް مُؤْمِن ންނަށް ﷲ އެވަނީ މަނާކުރައްވާފައެވެ. دِين ގެ ގޮތުން އެމީހުން އެކައްޗަކަށް ވާނދެނެވެ.

قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِىٓ إِبْرَٰهِيمَ وَٱلَّذِينَ مَعَهُۥٓ إِذْ قَالُوا۟ لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَءَٰٓؤُا۟ مِنكُمْ وَمِمَّا تَعْبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ كَفَرْنَا بِكُمْ وَبَدَا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ ٱلْعَدَٰوَةُ وَٱلْبَغْضَآءُ أَبَدًا حَتَّىٰ تُؤْمِنُوا۟ بِٱللَّهِ وَحْدَهُۥٓ إِلَّا قَوْلَ إِبْرَٰهِيمَ لِأَبِيهِ لَأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ وَمَآ أَمْلِكُ لَكَ مِنَ ٱللَّهِ مِن شَىْءٍ ۖ رَّبَّنَا عَلَيْكَ تَوَكَّلْنَا وَإِلَيْكَ أَنَبْنَا وَإِلَيْكَ ٱلْمَصِيرُ

Q̣ad kaanat lakum ʹuswatun ḥasanatuñ feee ʹIbraaheema wallaẓeena maʻahooo ʹiẓ q̣aaloo liq̣awmihim ʹinnaa buraʹaaaʹu miñkum wa-mimmaa taʻbudoona miñ doonil laah: kafarnaa bikum wa-badaa baynanaa wa-baynakumul ʻadaawatu wal-bag̣ḍaaaʹu ʹabadan ḥattaa tuʹminoo billaahi Waḥdahooo ʹillaa q̣awla ʹIbraaheema liʹabeehi laʹastag̣firanna laka wa-maaa ʹamliku laka minal laahi miñ shayʹ. Rabbanaa ʻalayka tawakkalnaa wa-ʹilayka ʹanabnaa wa-ʹilaykal Maṣeer.

(އޭ مُؤْمِن ތަކުންނޭވެ! ކާފަރުންނާއި، مُشْرِك ން ނަށް ކަލޭމެން مُؤْمِن ން مُوالات ކޮށް، ލޯބިވެތިކަން ބަހައްޓާން ނުވާނޭ ކަމުގެ މައްޗަށް) ރަނގަޅުވެގެންވާ ރިވެތި ނަމޫނާ، إبراهيم ގެފާނާއި، އެކަލޭގެފާނަށް إِيْمَان ވެގެން އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުގައިތިއްބެވިބޭކަލުންގައި ވެއެވެ. އެ ބޭކަލުންގެ عَمَل ފުޅު އެއީ ކަލޭމެންގެ މައްޗަށް ވާ ރަނގަޅު ނަމޫނާއެކެވެ. އެ ބޭކަލުން އެ ބޭކަލުންގެ قَوْم ގެ މީހުންނަށް ވިދާޅުވި ހިނދު ހަނދާންކޮށްބަލާށެވެ! އެ ބޭކަލުން ވިދާޅުވިއެވެ. [އޭ قَوْم ގެ މީހުންނޭވެ. އަހުރެމެން މި ވަނީ ﷲ ފިޔަވައި ކަލޭމެން އަޅުކަން ކުރާހައި ތަކެތީންނާއި، އަދި ކަލޭމެންގެ ކިބައިން ބަރީއަ ވެގެންނެވެ. ކަލޭމެންނާ މުޅީން خِلاف ވެގެންނެވެ. އަހުރެމެންނާއި، ކަލޭމެންނާ ދެމެދު މިވަނީ ގަދަވެގެންވާ عَداوَة ތެރިކަމާއި، ރުޅިވެރި ކަމެކެވެ. އެއީ އަބަދަށެވެ. އެއްކައުވަންތަ ﷲ އަށް ކަލޭމެން إِيْمَان ވާނދެނެވެ. (އެބޭކަލުން މި إعْلان ކުރެއްވިއިރު ތިމާގެ މީހެއް، ބަފައެއް ދަރިއެއް ވަކި ނެތެވެ. އެންމެންނަށެވެ. دِين ތަފާތުވީމައި، އަހުރެމެން مُؤْمِن ން ވެސް ވާންޖެހޭނީ ހަމަ އެފަދައިންނެވެ. އެއީ ނަމޫނާއެވެ.) އެބޭކަލުންގެ ވާހަކައިން އިސްތިސްނާވަނީ ހަމައެކަނި إبراهيم ގެފާނު އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕައަށް ވިދާޅުވި ބަސްފުޅެވެ. އެކަލޭގެފާނު ބައްޕައަށް ވިދާޅުވިއެވެ. [އަހުރެން ކަލޭގެ ފާފަ ފުއްސެވުން އެދި دُعاء ކުރާނަމެވެ. އަދި ﷲ ގެ حَضْرَة ން އަތުވެދާނޭ އެއްވެސް އުނދަގުލެއް ބައްޕަގެ ފަރާތުން دِفاع ކުރެވޭނޭ އެއްވެސް ބާރެއް އަހުރެންނަކަށް ނުވެއެވެ.] (އެކަމަކު އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕައާމެދު ވިދާޅުވި އެ ބަސްފުޅު އަނބުރައި ގެންނަވައި، އެ ބައްޕަގެ ފަރާތުންވެސް ދުރުވެވަޑައިގެން، ބަރީއަވެ ވަޑައިގެންނެވި އެވެ. އެއީ ހަމަ ﷲ ގެ عَدُوّ އެއްކަން ރަނގަޅަށް އެނގިވަޑައިގެންނެވުމުންނެވެ. تَوْبَة ސޫރަތުގައި އެވާހަކަ ވެއެވެ.) އޭ އަޅަމެންގެ رَبّ އެވެ! އަޅަމެން وَكِيل ކޮށް، رُجُوع ވަނީ ހަމައެކަނި އިބަ ރަސްކަލާނގެ حَضْرَة އަށެވެ. އަދި އެނބުރި ދިއުން ވަނީ އިބަ ރަސްކަލާނގެ حَضْرَة އަށެވެ.

رَبَّنَا لَا تَجْعَلْنَا فِتْنَةً لِّلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَٱغْفِرْ لَنَا رَبَّنَآ ۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ

Rabbanaa laa- tajʻalnaa fitnatal lillaẓeena kafaroo wag̣fir lanaa Rabbanaa! ʹInnaka ʹAñtal ʻAzeezul Ḥakeem.

އޭ އަޅަމެންގެ رَبّ އެވެ! ކާފަރުވެއްޖެ މީސްތަކުންނަށް ވާ فِتْنَة އެއް ކަމުގައި އަޅަމެން ނުލައްވާނދޭވެ! (އެބަހީ އަޅަމެންގެ މައްޗަށް ކާފަރުން ގަދަ ނުކުރައްވާނދޭވެ! އެއިރުން އެމީހުން އެތިބީ حَقّ ގައި ކަމުގައި އެމީހުންނަށް ހީވެދާނެއެވެ.) އަދި އަޅަމެންނަށް އަޅަމެންގެ ފާފަ ފުއްސަވާނދޭވެ! އޭ އަޅަމެންގެ رَبّ އެވެ! ހަމަކަށަވަރުން عِزَّة ވަންތަ، حِكْمَة ވަންތަ ކަލާނގެއަކީ ހަމަ ތިޔައީއެވެ.

لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِيهِمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِّمَن كَانَ يَرْجُوا۟ ٱللَّهَ وَٱلْيَوْمَ ٱلْـَٔاخِرَ ۚ وَمَن يَتَوَلَّ فَإِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلْغَنِىُّ ٱلْحَمِيدُ

Laq̣ad kaana lakum feehim ʹuswatun ḥasanatul limañ kaana yarjul laaha wal-Yawmal ʹAakhir. Wa-mañy yatawalla faʹinnal laaha Huwal G̣aniyyul Ḥameed.

ހަމަކަށަވަރުން އެބޭކަލުންގައި (އެބަހީ إبْراهِيم ގެފާނާއި، އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުގައި އީމާންވެގެންވާ ބޭކަލުންގެ عَمَل ފުޅުގައި) ތިޔަބައިމީހުންނަށް ވާ ރަނގަޅު، ރިވެތި ނަމޫނާ ވެއެވެ. އެއީ ﷲ އަށާއި، آخِرَة ދުވަހަށް ބިރުވެތިވާ ބަޔަކަށެވެ. އަދި މިފަދަ إرْشاد އަށް ކިޔަމަންނުވެ، ފުރަގަސް ދީފި މީހާ ދަންނައެވެ. (އެކަމުގެ ގެއްލުމާއި، ހަލާކު ހުރީ ހަމަ އެމީހަކަށެވެ.) ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އީ ފުދިވޮޑިގެންވާ، އަދި حَمْد އާއި، ثَناء ލިބިވޮޑިގެންވާ ކަލާނގެއެވެ.

۞ عَسَى ٱللَّهُ أَن يَجْعَلَ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ ٱلَّذِينَ عَادَيْتُم مِّنْهُم مَّوَدَّةً ۚ وَٱللَّهُ قَدِيرٌ ۚ وَٱللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ

ʻAsal laahu ʹañy yajʻala baynakum wa-baynal laẓeena ʻaadaytum minhum mawaddah. Wallaahu Q̣adeer; wallaahu G̣afoorur Raḥeem.

(އޭ مُؤْمِن ންނޭވެ.) ކަލޭމެންނާއި، އަދި ކަލޭމެންނާ ދެމެދު عَداوة ތެރިކަން ވާ މީހުންނާ ދެމެދު (އެބަހީ مَكَّة ގައި ތިބި ކާފަރު ގާތްތިމާގެ މީހުންނާ ދެމެދު) މާތް ﷲ ލޯބިވެތިކަމާއި، مَوَدَّة ލައްވައިފާނެއެވެ. ﷲ އީ އެކަމަށްވެސް ކުޅަދުންވަންތަވެ ވޮޑިގެންވާ ކަލާނގެއެވެ. އަދި ﷲ އީ ގިނަގިނައިން ފާފަ ފުއްސަވާ، رَحْمَة ލެއްވުން ބޮޑުވެގެންވާ ކަލާނގެއެވެ. (مَكَّة فَتْح ވެ مَكَّة ގެ مُشْرِك ން إسْلام ވީ ހިނދުން مُؤْمِن ންގެ މެދުގައި އެމީހުންނާމެދު އޮތް ރުޅިވެރިކަން ލޯބިވެތިކަމަކަށް ބަދަލުވެގެން ދިޔައީއެވެ.)

لَّا يَنْهَىٰكُمُ ٱللَّهُ عَنِ ٱلَّذِينَ لَمْ يُقَـٰتِلُوكُمْ فِى ٱلدِّينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُم مِّن دِيَـٰرِكُمْ أَن تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوٓا۟ إِلَيْهِمْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلْمُقْسِطِينَ

Laa- yanhaakumul laahu ʻanil laẓeena lam yuq̣aatilookum fid Deeni wa-lam yukhrijookum miñ diyaarikum ʹañ tabarroohum wa-tuq̣siṭooo ʹilayhim: ʹinnal laaha yuḥibbul Muq̣siṭeen.

(އޭ مُؤْمِن ންނޭވެ.) ކަލޭމެންނާ އިދިކޮޅަށް دِين ގެ ގޮތުން ހަނގުރާމަ ނުކޮށް، އަދި ކަލޭމެންގެ ގޯތިގެދޮރުން ކަލޭމެން ނުނެރޭ ކާފަރުންނަށް (ކާއެތިކޮޅު ދިނުންފަދަ، ހެދުން ދިނުންފަދަ) إحْسان ތެރިކަން ބަހައްޓައި، ހެޔޮކޮށް ހިތުން ﷲ ކަލޭމެންނަށް ނަހީއެއް ނުކުރައްވައެވެ. މަނާ ނުކުރައްވައެވެ. އަދި عَدْل ވެރިކޮށް އެމީހުންނާ ކަންތައް ކުރުމެއް ﷲ نَهِى އެއް ނުކުރައްވައެވެ. ހަމަކަށަވަރުން عَدْل ވެރިވާ މީހުންނަށް ﷲ ލޯބިވެވޮޑިގެން ވެއެވެ.

إِنَّمَا يَنْهَىٰكُمُ ٱللَّهُ عَنِ ٱلَّذِينَ قَـٰتَلُوكُمْ فِى ٱلدِّينِ وَأَخْرَجُوكُم مِّن دِيَـٰرِكُمْ وَظَـٰهَرُوا۟ عَلَىٰٓ إِخْرَاجِكُمْ أَن تَوَلَّوْهُمْ ۚ وَمَن يَتَوَلَّهُمْ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّـٰلِمُونَ

ʹInnamaa yanhaakumul laahu ʻanil laẓeena q̣aatalookum fid Deeni wa-ʹakhrajookum miñ diyaarikum wa-z̤̣aaharoo ʻalaaa ʹikhraajikum ʹañ tawallawhum. Wa-mañy yatawallahum faʹulaaaʹika humuz̤̣ z̤̣aalimoon.

އެކަމަކު، دِين އާމެދު ކަލޭމެންނާ އިދިކޮޅަށް ހަނގުރާމަކޮށް، އަދި ގޯތިގެދޮރުން ކަލޭމެން ނެރެ، އަދި ގޯތިގެދޮރުން ކަލޭމެން ނެރުމާމެދު އެހީތެރިވާ މީސްމީހުންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތައި، إحْسان ތެރިވެ، އެމީހުންނާ مُوالات ކުރުން ﷲ ނަހީކުރައްވާ، مَنَع ކުރައްވާކަން ކަށަވަރެވެ. އަދި އެފަދަ މީހުންނަށް موالات ކޮށް، އެފަދަ މީހުންނީ ތިމާމެންގެ ސަހަރޯވެރީން ކަމުގައި ބަލައިގެންފި ކޮންމެ މީހަކު ދަންނައެވެ. އެއީ ކަނޑައެޅިގެން އަނިޔާވެރީންނެވެ.

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِذَا جَآءَكُمُ ٱلْمُؤْمِنَـٰتُ مُهَـٰجِرَٰتٍ فَٱمْتَحِنُوهُنَّ ۖ ٱللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمَـٰنِهِنَّ ۖ فَإِنْ عَلِمْتُمُوهُنَّ مُؤْمِنَـٰتٍ فَلَا تَرْجِعُوهُنَّ إِلَى ٱلْكُفَّارِ ۖ لَا هُنَّ حِلٌّ لَّهُمْ وَلَا هُمْ يَحِلُّونَ لَهُنَّ ۖ وَءَاتُوهُم مَّآ أَنفَقُوا۟ ۚ وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ أَن تَنكِحُوهُنَّ إِذَآ ءَاتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ ۚ وَلَا تُمْسِكُوا۟ بِعِصَمِ ٱلْكَوَافِرِ وَسْـَٔلُوا۟ مَآ أَنفَقْتُمْ وَلْيَسْـَٔلُوا۟ مَآ أَنفَقُوا۟ ۚ ذَٰلِكُمْ حُكْمُ ٱللَّهِ ۖ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ ۚ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

Yaaaʹayyuhal laẓeena ʹaamanoo ʹiẓaa jaaaʹakumul Muʹminaatu Muhaajiraatiñ famtaḥinoohunn: ʹAllaahu ʹaʻlamu biʹeemaanihinn: faʹin ʻalimtumoohunna Muʹminaatiñ falaa tarjiʻoohunna ʹilal Kuffaar. Laa- hunna ḥillul lahum wa-laa hum yaḥilloona lahunn. Wa-ʹaatoohum maaa ʹañfaq̣oo. Wa-laa junaaḥa ʻalaykum ʹañ tañkiḥoohunna ʹiẓaaa ʹaataytumoohunna ʹujoorahunn. Wa-laa tumsikoo biʻiṣamil kawaafiri wasʹaloo maaa ʹañfaq̣tum walyasʹaloo maaa ʹañfaq̣oo. Ẓaalikum ḥukmul laah. Yaḥkumu baynakum. Wallaahu ʻAleemun Ḥakeem.

އޭ إيمان ވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! مُؤْمِن އަންހެނުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ގާތަށް هِجْرَة އަށް އަތުވެއްޖެއްޔާ ތިޔަބައިމީހުން އެކަނބަލުންގެ إِيْمَان ކަން إمْتِحان ކުރާށެވެ. ރަނގަޅަށް إِيْمَان ވެގެންތޯ ބަލާށެވެ. ނުވަތަ އޮޅުވައިލައިގެން އުޅެނީތޯ ބަލާށެވެ. އެކަނބަލުންގެ إِيْمَان ކަމުގެ خَبَر ދަބަރު ﷲ މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެން ވެއެވެ. ދެންފަހެ إمْتِحان ކުރުމަށްފަހު އެއީ ރަނގަޅު مُؤْمِن ން ކަމުގައި ކަލޭމެންނަށް ސާފުކޮށް އެނގިއްޖެއްޔާ ދެން އަލުން އެކަނބަލުން ކާފަރުންގެ ގާތަށް ނުފޮނުވާށެވެ. ކާފަރު ފިރީން ގާތަށް ނުފޮނުވާށެވެ. އެގޮތަކީ دِين ތަފާތުވުމުގެ ސަބަބުން އެ ކާފަރު ފިރީންނަށް ދެން އެކަނބަލުން حَلال ވެގެން ނުވެއެވެ. އަދި އެކަނބަލުންނަކަށް ދެން އެ ކާފަރު ފިރީން حَلال ވެގެން ނުވެއެވެ. ދެންފަހެ އެކަނބަލުންގެ ކުރީގެ ކާފަރު ފިރިމީހާ އައިސް، އެކަނބަލުންނަށް ދީފައިވާ ކާވެނިރަނަށް އެދެފިއްޔާ، ކަލޭމެން މުސްލިމުން އޭނާޔަށް ކާވެނިރަން ދޭށެވެ. (އެ އަދާކުރާނީ مُسْلِم ންގެ ވެރިޔަކަށް ހުރި މީހާއެވެ. ސަރުކާރުންނެވެ. ނުވަތަ مُسْلِم ން ކުރެ މީހެކެވެ.) އަދި إِيْمَان ވެގެން އެ އައި އަންހެން މީހާޔާ ކަލޭމެން އިނުމަކުން ކަލޭމެންގެ މައްޗަކަށް އެއްވެސް ކުށެއް ނެތެވެ. އެއީ ރޭކުރެވިފައިވާ މީހަކު ކަމުގައި ވަންޏާ عِدّة ހަމަކުރުމަށް ފަހުގައެވެ. އަދި އެކަނބަލުންނަށް އެހެން މީހުންނެކޭވެސް އެއްގޮތަށް ކާވެނިރަން އަދާކޮށްގެންނެވެ. އަދި ކާފަރުންގެ ރައްކާތެރިކަން ނުހިފާށެވެ. (އެބަހީ ފިރިހެން މީހާ إسْلام ވެފައި، އަންހެން މީހާ إسْلام ނުވިނަމަ، އެ ދެމީހުންގެ ކާވެނި ކެންސަލްވީއެވެ. ހަމަ އެފަދައިން، އަންހެންމީހާ مُرْتَدّ ވީނަމަވެސް ދެން ކާވެނި ކެންސަލްވީއެވެ. އެ ދެމެދު ކާވެނީގެ ގުޅުމެއް ނުއޮންނާނެއެވެ.) އަދި ކާފަރު އަންހެންމީހާގެ ފަރާތުން ނުވަތަ مُرْتَدّ ވީ އަންހެންމީހާގެ ކިބައިން އެކަނބަލުންނަށް ދީފައިވާ ކާވެނިރަން ކަލޭމެން އެދޭށެވެ. އެކަނބަލުންގެ ފަރާތުން އެ ތަކެތި ލިބޭން ޖެހޭނެއެވެ. ހަމަ އެފަދައިން إسْلام ވެގެން އައި އަންހެންމީހާގެ ކާފަރު ފިރިމީހާވެސް އޭނާ ދިން ކާވެނިރަނަށް އެދޭށެވެ. مُسْلِم ންގެ ފަރާތުން އޭނާޔަށް އެ އަދާކުރާށެވެ. އެއީ ﷲ ގެ حُكْم އެވެ. ކަލޭމެންގެ މެދުގައި ﷲ حُكْم ކުރައްވަނީއެވެ. އަދި ﷲ އީ ދެނެވޮޑިގެންވާ، حِكْمَة ވަންތަ ކަލާނގެއެވެ.

وَإِن فَاتَكُمْ شَىْءٌ مِّنْ أَزْوَٰجِكُمْ إِلَى ٱلْكُفَّارِ فَعَاقَبْتُمْ فَـَٔاتُوا۟ ٱلَّذِينَ ذَهَبَتْ أَزْوَٰجُهُم مِّثْلَ مَآ أَنفَقُوا۟ ۚ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ ٱلَّذِىٓ أَنتُم بِهِۦ مُؤْمِنُونَ

Wa-ʹiñ faatakum shayʹum min ʹazwaajikum ʹilal kuffaari faʻaaq̣abtum faʹaatul laẓeena ẓahabat ʹazwaajuhum mis̤la maaa ʹañfaq̣oo. Wattaq̣ul laahal laẓeee ʹañtum̃ bihee Muʹminoon.

(އޭ مُؤْمِن ންނޭވެ!) ތިޔަބައިމީހުންގެ އަނބީންކުރެ މީހަކު ކަލޭމެންނާ ވަކިވެގެން ކާފަރުންގެ ތެރެއަށް ގޮސް، އެމީހުންނާ ގުޅިއްޖެއްޔާ، އަދި އެ އަންހެންމީހާ ދިޔައީ އޭނާއަށް އޭނާގެ مُؤْمِن ފިރިމީހާ ދިން ކާވެނީގެ ރަން އަދާނުކޮށް ކަމުގައި ވަންޏާ مُؤْمِن ން ކުރެ ބަޔަކު ނުވަތަ بَيْتُ الْمال ން އެ ކާވެނިރަނުގެ މިންވަރު އެ ފިރިހެންމީހާއަށް ދޭށެވެ. (ނުވަތަ އޭގެ ކުރީން) مُؤْمِن ން ހަނގުރާމައެއް ކޮށް، އެ ހަނގުރާމައިން غَنِيْمَة އެއް ލިބިއްޖެނަމަ އެ غَنِيْمَة ބެހުމުގެ ކުރީން އެމީހާގެ ކާވެނިރަނުގެ މިންވަރު އެއިން ނަގާފައި ދޭށެވެ. އަދި ކަލޭމެން ﷲ އަށް ބިރުވެތިވާށެވެ. تَقْوَى ވެރިވާށެވެ. އެކަލާނގެއީ އެފަރާތަށް ކަލޭމެން إِيْمَان ވެގެންވާ ފަރާތެވެ.

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ إِذَا جَآءَكَ ٱلْمُؤْمِنَـٰتُ يُبَايِعْنَكَ عَلَىٰٓ أَن لَّا يُشْرِكْنَ بِٱللَّهِ شَيْـًٔا وَلَا يَسْرِقْنَ وَلَا يَزْنِينَ وَلَا يَقْتُلْنَ أَوْلَـٰدَهُنَّ وَلَا يَأْتِينَ بِبُهْتَـٰنٍ يَفْتَرِينَهُۥ بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَأَرْجُلِهِنَّ وَلَا يَعْصِينَكَ فِى مَعْرُوفٍ ۙ فَبَايِعْهُنَّ وَٱسْتَغْفِرْ لَهُنَّ ٱللَّهَ ۖ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ

Yaaaʹayyuhan Nabiyyu ʹiẓaa jaaaʹakal Muʹminaatu yubaayiʻnaka ʻalaaa ʹal laa yushrikna billaahi shayʹañw walaa yasriq̣na wa-laa yazneena wa-laa yaq̣tulna ʹawlaadahunna wa-laa yaʹteena bibuhtaaniñy yaftareenahoo bayna ʹaydeehinna wa-ʹarjulihinna wa-laa yaʻṣeenaka fee maʻroofiñ fabaayiʻhunna wastag̣fir lahunnal laah: ʹinnal laaha G̣afoorur Raḥeem.

އޭ نَبِى އާއެވެ. (مَكَّة ހިއްޕެވި ދުވަހު) ކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް އަންހެނުން (އެބަހީ އަންހެނުންތައް) إِيْمَان ވެގެން بَيْعَة ހިފުމަށް އަތުވެއްޖައީ ވިއްޔާ، އެކަނބަލުންގެ بَيْعَة ހިއްޕަވާށެވެ. އެއީ އަންނަނިވި شَرْط ތަކުގެ މައްޗަށެވެ. 1- އެއްވެސް ގޮތަކުން އެއްވެސް އެއްޗަކާއި، ﷲ އާ شَرِيك ނުކުރުމަށް، 2- ވައްކަން ނުކުރުމަށް 3- ޒިނޭ ނުކުރުމަށް 4- އެކަނބަލުން އެކަނބަލުންގެ ދަރީން ނުމެރުމަށް، 5- އެކަނބަލުންގެ އަތްތަކާއި، ފައިތަކާ ދެމެދުން އެއްވެސް ދޮގު بُهْتان އެއް ގެނަސްނުގަތުމަށް (އެބަހީ ފިރިމީހާއަށް نِسْبَة ނުވާ ދަރިއެއް ފިރިމީހާއަށް ނިސްބަތް ނުކުރުމެވެ.)، އަދި 6- އެއްވެސް ހެޔޮކަމެއްގައި އެކަނބަލުން ކަލޭގެފާނަށް ނުއުރެދުމަށް. މިއެވެ. ފަހެ އެކަނބަލުން މި شَرْط ތައް ފުރިހަމަކޮށްފިއްޔާ އެގޮތުގެ މައްޗަށް އެކަނބަލުންނާ بَيْعَة ހިއްޕަވާށެވެ. އަދި އެކަނބަލުންގެ ފާފަ ފުއްސެވުމަށް ﷲ ގެ حَضْرَة ގައި އެދިވަޑައިގަންނަވާށެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އީ ގިނަގިނައިން ފާފަ ފުއްސަވާ، އަދި رَحْمَة ލެއްވުން ބޮޑުވެގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ.

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَتَوَلَّوْا۟ قَوْمًا غَضِبَ ٱللَّهُ عَلَيْهِمْ قَدْ يَئِسُوا۟ مِنَ ٱلْـَٔاخِرَةِ كَمَا يَئِسَ ٱلْكُفَّارُ مِنْ أَصْحَـٰبِ ٱلْقُبُورِ

Yaaaʹayyuhal laẓeena ʹaamanoo laa- tatawallaw q̣awman g̣aḍibal laahu ʻalayhim q̣ad yaʹisoo minal ʹAakhirati kamaa yaʹisal kuffaaru min ʹaṣḥaabil q̣uboor.

އޭ إِيْمَان ވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ. އެބައެއްގެ މައްޗަށް ﷲ ކޯފާ ލައްވާފައިވާ ބަޔަކު އެއީ ކަލޭމެންގެ ވެރީން ކަމުގައި ބަލައި، އެމީހުންނަށް نَصْر ދީ، ކަލޭމެންގެ ވެރިކަން އެމީހުންނަށް ނުދޭށެވެ. (އެއީ مُسْلِم ން ފިޔަވައި އެންމެހައި كَافِر جَمَاعَة ތަކެވެ. ނުވަތަ يَهُودِي ންނެވެ.) ފަހެ އެމީހުންކުރެ، މަރުވެގޮސް، ކަށްވަޅުތަކުގައިވާ މީހުންވެސް آخِرَة ދުވަހާމެދު أُمِّيد ކަނޑައިލީފަދައިން މިމީހުންވެސް މިވަނީ آخِرَة ދުވަހާމެދު أُمِّيد ކަނޑައިލައިފައެވެ. (ފަހެ آخِرَة ދުވަހާމެދު އެމީހުން أُمِّيد ކަނޑައިލީ آخِرَة ދުވަސް ނާންނާނޭ ކަމުގެ إعْتِقاد ގެ މައްޗަށެވެ. ނުވަތަ އެ ދުވަސް އައުމުން އެމީހުންނަށް އެއްވެސް ހެޔޮ ނަސީބެއް ނެތްކަން އެނގި އެގޮތުގެ މައްޗަށެވެ. وَاللَّهُ أَعْلَمُ)